การจะพัฒนามนุษย์ให้เป็นประชากร
ที่มีคุณภาพมีปัจจัย 2 ด้านเข้ามาเกี่ยวข้อง คือ
1) ปัจจัยด้านพันธุกรรม
2) ปัจจัยด้านสภาพ
แวดล้อม โดยพันธุกรรมจะเป็นตัวกำหนดขีดความ
สามารถหรือแนวโน้มของพัฒนาการปัจจัยด้านสภาพแวดล้อมที่มีอิทธิพลต่อ
พัฒนาการมนุษย์ก็มีด้วยกันหลายปัจจัย อาทิ ภาวะ
โภชนาการ ความสัมพันธ์ในครอบครัว ระดับ
เศรษฐกิจและสังคมของครอบครัว ขนบธรรมเนียม
ประเพณี วัฒนธรรม และรูปแบบการอบรมเลี้ยงดู
โดยเฉพาะรูปแบบการอบรมเลี้ยงดู ถือได้ว่าเป็น
ปัจจัยทางด้านสภาพแวดล้อมที่มีอิทธิพล
องค์ประกอบพฤติกรรมของ
บิดามารดาในการอบรมเลี้ยงดูบุตรออกเป็น 2 มิติ
กว้างๆ คือ
1. มิติควบคุม หรือ เรียกร้องจากบิดามารดา
(Controlling / Demand) คือ การที่บิดามารดา
กำหนดมาตรฐานสำหรับเด็กและเรียกร้องให้เด็กทำ
ตามมาตรฐานที่บิดามารดาได้กำหนดไว้ ซึ่งบิดา
มารดาบางคนจะมีมาตรฐานสูง และเรียกร้องให้เด็ก
ปฏิบัติตามมาตรฐานที่ตนกำหนด ในขณะที่บิดา
มารดาบางคนเรียกร้องให้เด็กทำตามมาตรฐานเพียง
เล็กน้อย และไม่พยายามที่จะใช้อิทธิพลในการ
ควบคุมเด็ก
2. มิติการตอบสนองความรู้สึก (Responsive) คือ การที่บิดามารดาหรือผู้ดูแลเด็ก
ตอบสนองต่อความต้องการของเด็ก ซึ่งบิดามารดา
บางคนจะยอมรับ เข้าใจ และตอบสนองความ
ต้องการของเด็กด้วยดี
จัดรูปแบบการอบรมเลี้ยงดูเป็น 3
รูปแบบ ดังนี
1. รูปแบบการอบรมเลี้ยงดูแบบเอาใจใส่
(Authoritative Parenting Style) คือ การอบรม
เลี้ยงดูที่บิดามารดาสนับสนุนให้เด็กมีพัฒนาการ
ตามวุฒิภาวะของเด็ก โดยที่บิดามารดาจะอนุญาต
ให้เด็กมีอิสระตามควรแก่วุฒิภาวะ แต่ในขณะ
เดียวกันบิดามารดาจะกำหนดขอบเขตพฤติกรรม
ของเด็ก
2. รูปแบบการอบรมเลี้ยงดูแบบควบคุม
(Authoritarian Parenting Style) คือ การอบรม
เลี้ยงดูที่บิดามารดามีความเข้มงวดเรียกร้องสูง แต่
ไม่ตอบสนองความต้องการของเด็กโดยสิ้นเชิง
3. รูปแบบการอบรมเลี้ยงดูแบบตามใจ
(Permissive Parenting Style) คือ การอบรมเลี้ยง
ดูที่บิดามารดาปล่อยให้เด็กทำสิ่งต่างๆ ตามการ
ตัดสินใจของเด็กโดยไม่มีการกำหนดขอบเขต ใช้การ
ลงโทษน้อย ไม่เรียกร้องหรือควบคุมพฤติกรรมเด็ก
เด็กสามารถแสดงออกซึ่งความรู้สึกและอารมณ์
ได้อย่างเปิดเผย
แบบที่ 4 เพิ่มเติมจากที่ Baumrind ได้เสนอไว้ คือ
4. รูปแบบการอบรมเลี้ยงดูแบบทอดทิ้ง
(Uninvolved Parenting Style) เป็นการอบรม
เลี้ยงดูที่บิดามารดาไม่ให้ความสนใจหรือตอบสนอง
ความต้องการของเด็ก ให้การดูแลเอาใจใส่ต่อเด็ก
น้อยมาก บิดามารดากลุ่มนี้จะเพิกเฉยต่อเด็กพอๆ
กับไม่เรียกร้องหรือวางมาตรฐานพฤติกรรมใดๆ
การพัฒนาแบบสำรวจรูปแบบการอบรม
เลี้ยงดูตามแนวคิดของ Baumrind ใน
ประเทศไทย
“การศึกษารูปแบบ
ความสัมพันธ์ระหว่างพฤติกรรมของคนไทยกับ
กระบวนการทางสังคมประกิตของครอบครัวใน
ปัจจุบันที่เอื้อต่อการพัฒนาประเทศ” ซึ่งแบบสำรวจ
ดังกล่าวได้มีผู้สนใจนำไปใช้ในการวิจัยกันอย่าง
แพร่หลาย
รูปแบบการ
อบรมเลี้ยงดู 4 รูปแบบ โดยแต่ละรูปแบบประกอบ
ด้วยลักษณะคำสำคัญ 8 ประการ
1. รูปแบบการอบรมเลี้ยงดูแบบเอาใจใส่
(Authoritative)
2. รูปแบบการอบรมเลี้ยงดูแบบควบคุม
(Authoritarian)
3. รูปแบบการอบรมเลี้ยงดูแบบตามใจ
(Permissive)
4. รูปแบบการอบรมเลี้ยงดูแบบทอดทิ้ง
(Uninvolved)
งานวิจัยเกี่ยวกับรูปแบบการอบรมเลี้ยงดู
ตามแนวคิดของ Baumrind
ได้มีนักจิตวิทยาสนใจศึกษาวิจัยความสัมพันธ์
ระหว่างรูปแบบการอบรมเลี้ยงดูตามแนวคิดของ
Baumrind กับตัวแปรทางจิตวิทยาไว้หลากหลาย
เช่น ศึกษารูปแบบการอบรมเลี้ยงดูกับการปรับตัว
รูปแบบการอบรมเลี้ยงดูกับพฤติกรรมทางสังคม
รูปแบบการอบรมเลี้ยงดูกับอารมณ์ รูปแบบการอบรม
เลี้ยงดูกับการกำกับตนเอง และรูปแบบการอบรม
เลี้ยงดูกับอัตมโนทัศน์ เป็นต้น
1. รูปแบบการอบรมเลี้ยงดูกับการปรับตัว
2. รูปแบบการอบรมเลี้ยงดูกับพฤติกรรมทาง
สังคม
3. รูปแบบการอบรมเลี้ยงดูกับอารมณ์
4. รูปแบบการอบรมเลี้ยงดูกับการกำกับตนเอง
5. รูปแบบการอบรมเลี้ยงดูกับอัตมโนทัศน์
